Краязнаўчы каляндар
ДУК «Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса»
К Р А Я З Н А Ў Ч Ы К А Л Я Н Д А Р
на 2026 год
Студзень | — 105 гадоў назад (1921) нашым земляком, беларускім савецкім і партыйным дзеячам, журналістам Сцяпанам Герасімавічам Булатам (1894-1921), ураджэнцам в. Слабада-Пырашава, арганізавана выданне рэспубліканскай сялянскай газеты “Беларуская вёска” |
15 студзеня | — 80 гадоў з дня нараджэння Аляксандра Міхайлавіча Герасіменкі (1946-2017), дзяржаўнага дзеяча Беларусі, ураджэнца г. Узда |
6 лютага | — 45 гадоў з часу заснавання Уздзенскага гісторыка-краязнаўчага музея (1981) |
5 сакавіка | — 130 гадоў з дня нараджэння Кандрата Крапівы (Кандрата Кандратавіча Атраховіча) (1896-1991), народнага пісьменніка БССР, Героя Сацыялістычнай Працы, члена Саюза пісьменнікаў (1934), ураджэнца вёскі Нізок. |
6 сакавіка | — 35 гадоў назад указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР вёсцы Магільна (з 1979 г. насіла назву Нёман) вернута гістарычная назва (1991) |
22 сакавіка | — 80 гадоў таму назад у г.п. Узда пачаў працаваць камбінат грамадскага харчавання (1946) |
23 сакавіка | — 55 гадоў з дня нараджэння Віктара Вячаслававіча Берасневіча (1971), беларускага матэматыка, доктара фізіка-матэматычных навук (2001), ураджэнца г.Узда |
17 красавіка | — 65 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Генадзьевіча Радзівілава (1961), заслужанага артыста Беларусі (1998), ураджэнца г. Узда |
22 красавіка | — 80 гадоў з дня нараджэння Івана Іванавіча Наркевіча (1946), беларускага вучонага ў галіне статыстычнай фізікі, доктара фізіка-матэматычных навук, прафесара (1994), ураджэнца в. Тамашэвічы |
28 красавіка | — 95 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Мікалаевіча Кісялёва (1931), краязнаўцы, даследчыка Уздзенскага краю, аднаго з арганізатараў жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі, ураджэнца в. Рабінаўка Уздзенскага раёна |
2 мая | — 75 гадоў з дня нараджэння Лявона Іванавіча Грышука (1951), мастака, члена Саюза мастакоў , ураджэнца в. Глінкі |
12 мая | — 180 гадоў назад (1846) ва Уздзенскім касцёле быў ахрышчаны Дамінік Ануфрыевіч Луцэвіч (1846-1904), бацька Янкі Купалы (Івана Дамінікавіча Луцэвіча, 1882-1942) |
20 мая | – 80 гадоў з дня нараджэння Святаслава Валянцінавіча Трамбіцкага (1946), майстра спорту па лёгкай атлетыцы, дзесяціборца (1967), ураджэнца в. Слабада. |
Ліпень | — 85 гадоў назад на Уздзеншчыне былі створаны першыя падпольныя групы па барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у г. п. Узда, вёсках Бярвішчы, Возера, Магільна, Цялякава, Нізок, Кухцічы (1941). |
Ліпень | — 85 гадоў з пачатку партызанскага руху на Уздзеншчыне (1941). Створана партызанская група Мікалая Міхайлавіча Нікіціна. |
8 ліпеня | — 165 гадоў з дня нараджэння Марыі Магдалены Радзівіл (1861-1945, у дзявоцтве Завіша-Кежгайла), вядомай асветніцы, значная частка жыцця і дзейнасці якой была цесна звязана з родавым маёнткам Кухцічы Ігуменскага павета, цяпер Уздзенскага раёна. |
12 ліпеня | – 95 гадоў з дня нараджэння Канстанціна Васільевіча Шавеля (1931-2005), Героя Сацыялістычнай працы (1972), узнагароджанага ордэнам “Знак пашаны”, медалямі, ураджэнца в.Кухцічы |
13 ліпеня | – 75 гадоў з дня нараджэння Анатоля Аляксандравіча Махнача (1951), акадэміка НАН Беларусі (2003), беларускага геолага, геахіміка, доктара геолага-мінералагічных навук (1990), члена-карэспандэнта НАН РБ (1994), прафесара (2001), акадэміка НАН Беларусі, сына Аляксандра Сямёнавіча Махнача з в. Хатляны – беларускага геолага, акадэміка НАН Беларусі, заслужанага дзеяча навукі Беларусі. |
30 ліпеня | – 60 гадоў назад (1966) Уздзенскі раён быў адноўлены як самастойная адміністрацыйная адзінка пасля аб’яднання з Дзяржынскім раёнам у 1962 г. |
26 жніўня | – 80 гадоў з дня нараджэння Яўгена Ігнатавіча Маруковіча (1946), доктара тэхнічных навук (1992), прафесара (1994), акадэміка тэхнічнай акадэміі, члена-карэспандэнта Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, заслужанага вынаходніка Рэспублікі Беларусь (1992). |
28 жніўня | – 110 гадоў з дня нараджэння Паўла Паўлавіча Ліпілы (1916-2002), беларускага гісторыка, кандыдата гістарычных навук (1956), удзельніка партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны, ураджэнца в. Магільна. |
1 верасня | – 90 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Пятровіча Тарасіка (1936), доктара тэхнічных навук (1983), прафесара (1986), заслужанага вынаходніка Рэспублікі Беларусь (1998), ураджэнца в. Дзешчанка. |
20 верасня | – 95 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Сільвестравіча Бондара (1931-1991), доктара медыцынскіх навук (1984), прафесара (1987), загадчыка кафедры хірургічнай стаматалогіі Валгаградскага медыцынскага інстытута, ураджэнца в. Касцяшы |
1 кастрычніка | – 40 гадоў назад адкрыўся Уздзенскі гісторыка-краязнаўчы музей (1986). |
7 кастрычніка | – 110 гадоў з дня нараджэння Міхаіла Яўхімавіча Шкляра (1916-1978), заслужанага дзеяча навук БССР, беларускага гісторыка савецкага перыяду, доктара гістарычных навук, прафесара, ураджэнца в. Магільна. |
17 кастрычніка | – 85 гадоў назад адбыўся пагром ва Уздзенскім гета (1941). |
27 кастрычніка | – 100 гадоў з дня нараджэння Барыса Васільевіча Бокуця (1926-1993), беларускага фізіка, акадэміка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1980), доктара фізіка-матэматычных навук (1973), прафесара (1975), заслужанага дзеяча навукі Беларусі (1978), ураджэнца в. Сакольшчына. |
1 снежня | – 110 гадоў з дня нараджэння Паўла Паўлавіча Чарнавуса (1916), заслужанага трэнера Беларусі (1972), загадчыка раённай бібліятэкі ў 1945-1946 гг., ураджэнца в. Забалацце. |
27 снежня | – 95 гадоў з дня нараджэння Юрыя Аляксандравіча Карачуна (1931-1997), беларускага мастака, мастацтвазнаўцы, члена Беларускага саюза мастакоў (1988), педагога, заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі (1992), дырэктара Нацыянальнага мастацкага музея РБ (1977 -1997), ураджэнца в. Кухцічы. |
- 535 гадоў з часу першага ўпамінання ў пісьмовых крыніцах в. Ячанка (1491)
- 515 гадоў з часу першага ўпамінання ў пісьмовых крыніцах вёсак Пырашава, Даўгінава. Прысынак (1511)
- 490 гадоў з часу першага ўпамінання ў пісьмовых дакументах вёсак Касцяшы, Прусінава (1536)
- 195 гадоўназад выйшла ў свет кніга Фадзея Булгарына “Пётр Іванавіч Выжыгін” (1831)
- 165 гадоўназад адкрылася народнае вучылішча ў в. Магільна (1861)
- 155 гадоўназад аматар-краязнаўца Іван Завіша (Ян Казімір Завіша-Кежгайла; 1820-1887) даследаваў гарадзішча каля в. Чурылава, дзе былі знойдзены каменныя прылады працы (1871)
- 150 гадоўназад устаноўлена назіральная станцыя другога класа ў в.Каладзіно для вывучэння ўзроўню вады ў Нёмане ў граніцах Расійскай імперыі (1876)
- 150 гадоўназад у 1876-1877 навучальным годзе ў засценку Язвіны Магільнянскай воласці Ігуменскага павета Павел Язвінскі, які скончыў Мінскае прыходскае вучылішча, “недазволена, тайна” вучыў грамаце сялянскіх дзяцей. 12 лютага 1877 года “недазволеная” школа была закрыта
- 130 гадоў з дня нараджэння Паўла Міхайлавіча Кучука (1896-1964 гг., в. Чурылава), Героя Грамадзянскай вайны
- 115 гадоў таму назад (1911) у маёнтку Каралёва пачаў працаваць крухмальны завод
- 100 гадоўназад ва Уздзе адкрыўся першы дзіцячы садок (1926)
- 95 гадоўназад у пасёлку Мангалінова была створана машынна-трактарная станцыя (1931).
- 65 гадоў назад Анатоль Астрэйка (1911-1978, в. Пясочнае Капыльскага раёна), беларускі паэт выдаў кнігу паэзіі “Бацька, мой Нёман”, у якой шмат паэтычных вобразаў звязаны з Уздзеншчынай.
- 70 гадоў назад Юрка Віцьбіч (Геогргій Шчарбакоў, 1905-1975), будучы ў эміграцыі ў Мюнхене, выдаў кнігу гістарычных нарысаў пра Беларусь “Плыве з-пад святое гары Нёман”, дзе ёсць звесткі пра падзеі і паселішчы Уздзенскага раёна.
- 90 гадоўназад ва Уздзе пабудавана беларуская школа (1936).
- 30 гадоў назад быў арганізаваны першы фестываль гумару “Нацыянальны фестываль беларускай байкі”, прысвечаны жыццю і творчасці Кандрата Крапівы.
- 155 гадоў таму назад (1871) у засценку Боркі пачаў працаваць дзягцярны завод.
- 140 гадоў (1886) у мястэчку Узда адкрыты судова-міравы ўчастак.
- 115 гадоў таму назад (1911) дзядзька Антось (дзядзька Якуба Коласа) купіў сялянскую хату ў в. Яршы, разабраў яе, збіў у плыток і прыгнаў па Нёмане ў Смольню. Дакупіў у лясніцтве лесу і збудаваў хату на дзве паловы.
- 105 гадоў таму назад (1921) быў адноўлены і стаў працаваць у падпарадкаванні саўгаса “Уздзянка” спіртзавод.
- 100 гадоў таму назад (1926) быў арганізаваны першы на Уздзеншчыне калгас “Чырвоны Кастрычнік”.
- 80 гадоў таму назад (1946) Карачуну Уладзіміру Рыгоравічу (1914 г., в. Кухцічы) прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
- 55 гадоў (1971) з дня ўтварэння мантажна-эксплуатацыйнай канторы звадкаванага газа ў г.п. Узда.
ДУК «Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса»
К Р А Я З Н А Ў Ч Ы К А Л Я Н Д А Р
на 2025 год
6 студзеня | 80 гадоў назад памерла Марыя Магдалена Радзівіл (1861-1945), асветніца, мецэнатка, дзяячка беларускага культурнага руху, значная частка жыцця і дзейнасці якой была звязана з родавым маёнткам Кухцічы. |
7 студзеня | 110 гадоў з дня нараджэння Паўла Фаміча Валожына (1915-2004), удзельніка партызанскага руху на Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, намесніка міністра сельскай гаспадаркі ў пасляваенны час, кандыдата эканамічных навук (1971), ураджэнца в. Нізок. |
16 студзеня | 120 гадоў з дня нараджэння Алеся (Аляксандра Восіпавіча) Пальчэўскага (1905 – 1979), беларускага пісьменніка, ураджэнца в. Прусінава |
1 лютага | 75 гадоў з дня нараджэння Галіны Нічыпаровіч (1950), беларускай пісьменніцы, жыве і працуе ў в. Магільна |
19 лютага | 120 гадоў назад памёр Якаў Атонавіч Наркевіч-Ёдка (1847-1905), вядомы беларускі вучоны, уладальнік сядзібы Наднёман. Пахаваны на сямейных могілках у Наднёмане. |
21 лютага | 75 гадоў з дня нараджэння Алены Сяргееўны Гурскай (1950), літаратуразнаўцы, крытыка, кандыдата філалагічных навук, ураджэнкі в. Цялякава |
25 лютага | 90 гадоў з дня нараджэння Генадзя Міхайлавіча Лыча (1935), акадэміка НАН Беларусі, заслужанага дзеяча навукі Рэспублікі Беларусь, ураджэнца в. Магільна |
2 сакавіка | 125 гадоў з дня нараджэння Фёдара Пятровіча Бельскага (1900-1975), першага краязнаўца Уздзеншчыны, народнага гісторыка, ураджэнца в. Забалацце. |
3 сакавіка | 105 гадоў з дня нараджэння Івана Сямёнавіча Козіча (1920-2000) Героя Савецкага Саюза (1943), ураджэнца в. Старыя Маргі. |
20 красавіка
| 90 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Міхайлавіча Летуна (1935 — 2001), беларускага скульптара, мастака, ураджэнца в. Смалінец. |
30 красавіка | 90 гадоў назад памёр Міхаіл Навіцкі (1889-1935), свяшчэннамучанік, протаіерэй, настаяцель Свята-Петрапаўлаўскай царквы ў мястэчку Узда (1920-1935). |
24 мая | 95 гадоў з дня нараджэння Сямёна Іванавіча Цярэшкі (1930-2002), заслужанага работніка транспарту БССР (1989), доктара тэхнічных навук (1991), ураджэнца в. Лоша. |
30 мая | 115 гадоў з дня нараджэння Анатолія Міхайлавіча Труса (1910-1989), народнага артыста Беларусі, ураджэнца в. Нізок. |
27 чэрвеня | 100 гадоў з дня нараджэння Лідзіі Львоўны Арабей (1925-2015), беларускай пісьменніцы, кандыдата філалагічных навук, ураджэнкі в. Нізок |
6 ліпеня | 120 гадоў з дня нараджэння Пятра (Пятра Фёдаравіча) Глебкі (1905-1969), беларускага пісьменніка, паэта, акадэміка АН БССР, члена Саюза пісьменнікаў СССР (1934), ураджэнца вёскі Вялікая Вуса. |
18 (4) ліпеня | 145 гадоў з дня нараджэння Вацлава Мікалая Радзівіла (1880-1914), шляхціча і вайскоўца, капітана рэзерва 52-га драгунскага палка царскай арміі, мужа Марыі Магдалены Радзівіл. |
25 ліпеня | 85 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Іванавіча Махнача (1940), беларускага вучонага ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктара тэхнічных навук, ураджэнца в. Каменка. |
1 верасня | 125 гадоў з дня нараджэння Сымона Баранавых (Сымона Якаўлевіча Баранава) (1900-1942), беларускага пісьменніка, члена Саюза пісьменнікаў СССР (1934), ураджэнца в. Рудкова. |
6 верасня | 120 гадоў з дня нараджэння Віктара (Вінцэся Іванавіча) Казлоўскага (1905 – 1975), беларускага паэта, ураджэнца в. Мрочкі. |
11 верасня | 100 гадоў з дня нараджэння Аляксея Пятровіча Ткачова (1925), народнага мастака СССР, члена Саюза мастакоў СССР, жыццё і дзейнасць якога былі звязаны з вёскай Нізок.
|
27 верасня | 115 гадоў з дня нараджэння Абрама Хаімавіча Шкляра (1910-1977), беларускага географа і кліматолага, доктара геаграфічных навук (1964), прафесара (1965), удзельніка Вялікай Айчыннай вайны, ураджэнца в. Магільна. |
29 кастрычніка | 80 гадоў з дня нараджэння Мікалая Станіслававіча Казака (1945), акадэміка НАН РБ, доктара фізіка-матэматычных навук, ураджэнца в. Дзешчанка. |
- 790 гадоў з часу першага ўпамінання в. Магільна (1235)
- 505 гадоў з дня нараджэння Мацея Кавячынскага (1520), ), кнігавыдаўца, аднаго з заснавальнікаў Нясвіжскай друкарні, перакладчыка, рэфармацыйнага дзеяча, аднаго з уладальнікаў маёнтка Кухцічы.
- 495 гадоўз дня нараджэння Сымона Буднага (1530-1593), пісьменніка, публіцыста і кнігавыдаўца ВКЛ, які пісаў ва Уздзе прадмову да Бібліі, апошнія старонкі якой друкаваліся ў Кухцічах.
- 465 гадоў з пачатку будаўніцтва (1560-1570) ў пасёлку Першамайск на сродкі вядомых беларускіх кальвіністаў Кавячынскіх, уладальнікаў маёнтка Кухцічы, Кальвінскага збору
- 445 гадоў з часу стварэння Спіса Другога Статута ВКЛ, які належаў уладальнікам маёнтка Магільна на Нёмане – сям’і Пацаў (вядомы як Курніцкі Спіс, каля 1580 г.)
- 435 гадоў з часу першага ўпамінання ( 23 верасня 1590) у пісьмовых крыніцах в. Хароміцкія
- 435 гадоўз часу першага ўпамінання вёскі Бярвішчы ў дакументальных крыніцах (1590).
- 425 гадоўз часу першага ўпамінання вёскі Нізок у пісьмовых крыніцах пад назвай “нізаўское сяло”(1600).
- 425 гадоўз часу ўпамінання ў дакументальных крыніцах вёсак Ракашычы, Боркі, Яршы, Сямёнавічы (1600).
- 225 гадоўназад пабудавана капліца-пахавальня роду Завішаў (1800).
- 205 гадоў з дня нараджэння Яна Казіміра Завішы (1820 – 1887), беларускага археолага, члена Маскоўскага археалагічнага таварыства, ураджэнца маёнтка Кухцічы
- 185 гадоў назад ва Уздзе была пабудавана Петрапаўлаўская царква ў псеўдарускім стылі (1840).
- 155 гадоў таму назад дзед Янкі Купалы Ануфрый Луцэвіч разам з сынам быў высланы з засценка Пяскі (Лазараўшчына, Луцэвічы, 1870), князем Вітгенштэйнам
- 145 гадоўназад адбылося даследванне вытокаў Нёмана ў ваколіцах вёскі Пясочнае вядомым этнографам і гісторыкам А.Ельскім (1880).
- 135 гадоўназад ва Уздзе адчынілася аптэка (1890).
- 130 гадоўназад ва Уздзе адкрылася парафіяльная школа (1895).
- 125 гадоўназад нарадзіўся Іван Пятровіч Аляксейчык (1900-1982), метэаролаг-фенолаг, падтрымліваў сувязь з гідраметэаралагічнай службай Беларусі, з сектарам феналогіі і Геаграфічным таварыствам СССР. Займаўся феналагічнымі назіраннямі ў вёсцы Баравыя Уздзенскага раёна.
- 125 гадоў таму назад Я.А. Наркевіч-Ёдка быў узнагароджаны ордэнам св.Ганны другой ступені (1900)
- 120 гадоў таму назад у 9-м томе “Поўнага геаграфічнага апісання нашай Айчыны” вядомы вучоны і падарожнік Сямёнаў-Цян-Шанскі, пісаў: “К поўначы ад мястэчка Лоша размешчана сяло Міколка з былой уніяцкай царквой св.Мікалая. Каля царквы знаходзіцца вялічэзны дуб, які здаўна і па сённяшні дзень ушаноўваецца мясцовымі жыхарамі і жыхарамі навакольных вёсак, аб гэтым дубе захавалася паданне, што пад ім зарыты клад. У храмавыя дні 9 мая і 6 снежня ( па старому стылю) тут збіраюцца масы навакольнага люду” (1905)
- 105 гадоў таму назад у в. Карма працавала настаўніцай (1920) Вера Ігнатаўна Маслоўская (1896-1981), вядомая нацыянальная дзяячка Заходняй Беларусі, адна з пачынальніц беларускага жаночага руху, настаўніца, паэтэса
- 105 гадоў таму назад на базе былых памешчыцкіх маёнткаў арганізаваны саўгасы “Уздзянка”, “Ануфрова”, “Наднёман”, “Кухцічы” (1920)
- 100 гадоўз пачатку літаратурнай дзейнасці Пятра Глебкі (1905-1969), беларускага паэта, пісьменніка, ураджэнца вёскі Вялікая Вуса (1925).
- 100 гадоў таму назад (лістапад, 1925) выйшаў першы зборнік К. Крапівы (1896-1991) “Крапіва”
- 100 гадоў таму назад выйшаў першы зборнік Паўлюка Труса (1904-1929) “Вершы” (1925)
- 95 гадоў назад Уздзенскі раён увайшоў у склад Мінскай вобласці (1930).
- 80 гадоў з пачатку літаратурнай дзейнасці Лідзіі Львоўны Арабей (1925), беларускай пісьменніцы, празаіка, крытыка, літаратуразнаўцы, ураджэнкі вёскі Нізок (1945).
- 65 гадоў таму назад ва Уздзе створана аўтатранспартная кантора (1960)
- 65 гадоў таму назад (студзень 1960 ) Уздзенскай раённай бібліятэцы было прысвоена імя П. Труса.
- 55 гадоўназад была выдадзена на літоўскай мове кніга пра Нёман вядомага літоўскага пісьменніка Чэслава Кудабы “Дзе цячэ Нёман”. Гэта першы пасляваенны наднёманскі дакумент, значная частка якога прысвечана нашай мясцовасці (1970).
- 50 гадоў з часу адкрыцця Уздзенскай сярэдняй школы №2 імя К. Крапівы (1975). Першым дырэктарам быў Бардовіч М.М.
- 45 гадоўназад ва Уздзе была пабудавана швейная фабрыка (1980).
- 35 гадоў з часу адкрыцця ў г. Узда дзіцячага сада №4 (1990).
- 30 гадоў, як краязнаўчаму музею Хатлянскай сярэдняй школы (1995) было прысвоена ганаровае званне “Народны”.
ДУК “Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса”
К Р А Я З Н А Ў Ч Ы К А Л Я Н Д А Р
на 2024 год
1 студзеня | 75 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Палікарпавіча Астравуха (1949-1984), маёра, удзельніка вайны ў Афганістане, ураджэнца в. Макавішчы |
1 студзеня | 115 гадоў з дня нараджэння Сцяпана Адамавіча Андруховіча (1909-1989), беларускага жывапісца, ураджэнца в. Губіна |
2 студзеня | 100 гадоў з дня нараджэння Міхаіла Канстанцінавіча Лазара (1924), краязнаўцы, ураджэнца в. Даўгінава |
17 студзеня | 120 гадоў з дня нараджэння Алеся (Аляксандра Іванавіча) Якімовіча (1904-1979), беларускага дзіцячага пісьменніка, заслужанага дзеяча культуры БССР, лаўрэата дзяржаўнай прэміі БССР, ураджэнца в. Чурылава |
8 лютага
24 лютага | 95 гадоў з дня нараджэння Леаніда Міхайлавіча Лыча (1929-1921), беларускага гісторыка, доктара гістарычных навук, прафесара, ураджэнца в. Магільна 60 гадоў назад пачала працаваць Уздзенская аўтабаза №3 (1964), з 14 красавіка 1987 года перайменавана ў аўтапарк №9 (цяпер – Уздзенскі філіял “Аўтамабільны парк №15” г. Дзяржынска) |
2 сакавіка | 80 гадоў таму (1944) нямецка-фашысцкімі захопнікамі была спалена в. Астравок Сямёнавічскага (зараз Уздзенскага) сельскага Савета, пасля вайны вёску адбудавалі |
10 сакавіка | 25 гадоў назад Узда з пасёлка гарадскога тыпу пераўтворана ў горад раённага падпарадкавання (1999) |
14 сакавіка | 110 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Рыгоравіча Карачуна (1914-1998), Героя Савецкага Саюза, ураджэнца в. Кухцічы |
26 красавіка | 125 гадоў з дня нараджэння Ільі Данілавіча Гурскага (1899-1972), беларускага пісьменніка, заслужанага дзеяча культуры БССР, ураджэнца в. Замосце |
6 мая | 120 гадоў з дня нараджэння Паўлюка (Паўла Адамавіча) Труса (1904-1929), беларускага паэта, члена літаратурнага аб’яднання “Маладняк”, ураджэнца в. Нізок |
11 мая | 80 гадоў назад (1944), каля в. Хароміцкія загінуў юны партызан, Герой Савецкага Саюза Марат Казей |
11 мая
20 мая | 130 гадоў з дня нараджэння Сцяпана Герасімавіча Булата (1894-1921), беларускага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча, журналіста, ураджэнца в. Слабада-Пырашава 80 гадоў з дня нараджэння Яўгена Сямёнавіча Варапая (1944), беларускага фізіка, доктара фізіка-матэматычных навук, прафесара, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Беларусі, заслужанага работніка БДУ (2012), ураджэнца в. Трысцянец |
27 мая | 110 гадоў з дня нараджэння Антона Пятровіча Бялевіча (1914–1978), беларускага пісьменніка, ураджэнца в. Дуброўка |
5 чэрвеня | 95 гадоў з дня нараджэння Мечыслава Мар’янавіча Марквардэ (1929-2020), вучонага, доктара медыцынскіх навук, прафесара, ураджэнца г. Узда |
5 чэрвеня 21 чэрвеня
| 85 гадоў з дня нараджэння Фёдара Максімавіча Пармона (1939-2006), доктара мастацтвазнаўства, прафесара, ураджэнца в. Касцяшы 70 гадоў з дня нараджэння Сяргея Дзмітрыевіча Дзянісава (1954), беларускага вучонага ў галіне анатоміі, прафесара, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Беларусі, ураджэнца в. Арэхаўка |
28 чэрвеня | 80 гадоў з дня вызвалення г.п.Узды ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў партызанамі 300-й брыгады імя К. Варашылава, якія ўтрымлівалі горад да прыходу Чырвонай Арміі (2 ліпеня 1944) |
2 ліпеня | 80 гадоў з часу вызвалення Уздзенскага раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (1944) |
5 ліпеня | 235 гадоў з дня нараджэння Фадзея Венядзіктавіча Булгарына (1789-1859), рускага журналіста, пісьменніка, ураджэнца маёнтка Пырашава, каля в. Пырашава |
15 ліпеня 15 ліпеня | 80 гадоў з часу адкрыцця (1944) Уздзенскага спецыяльнага дзіцячага дома для дзяцей загінуўшых воінаў і партызан 80 гадоў з часу стварэння (1944) адкрытага акцыянернага таварыства “Уздзенскі райаграсэрвіс” |
17 ліпеня 17 ліпеня 26 ліпеня | 100 гадоў назад ўтвораны Уздзенскі раён (1924). Узда пераўтворана ў раённы цэнтр Мінскай акругі 80 гадоў з часу стварэння (1944) Уздзенскага раённага ваеннага камісарыята 135 гадоў з дня нараджэння Міхаіла Навіцкага (1889-1935), свяшчэннапакутніка, настаяцеля Свята-Петрапаўлаўскай царквы |
14 жніўня 4 верасня
| 75 гадоў з дня нараджэння Мікалая Аляксандравіча Паклонскага (1949), доктара фізіка-матэматычных навук, прафесара, ураджэнца в. Гарадок 195 гадоў з дня нараджэння Ігната Гіляравіча Доўнара (1829-1865), удзельніка рэвалюцыйнага руху на Беларусі 1-й паловы ХІХ ст., музыканта, ураджэнца в. Таўкачэвічы |
5 верасня 11 кастрычніка 29 кастрычніка | 80 гадоў з дня нараджэння Валянціна Рыгоравіча Локцева (1944), доктара эканамічных навук, ураджэнца в. Язвіны 55 гадоў з дня нараджэння Аляксандра Уладзіміравіча Мысліўца (1969-1989), які загінуў у час вайны ў Афганістане, ураджэнца в. Таўкачэвічы 95 гадоў з дня нараджэння Марата Іванавіча Казея (1929-1944), Героя Савецкага Саюза |
31 кастрычніка 16 лістапада 16 лістапада 16 лістапада 16 лістапада | 30 гадоў з часу стварэння (1994) ваенізаванай пажарнай часткі ў г.п. Узда
75 гадоў з часу стварэння (1949) калгаса “Зарэчча” (цяпер уваходзіць у ЗАТ “ААБ-АграКухцічы”) 75 гадоў з часу стварэння (1949) адкрытага акцыянернага таварыства “Ліцвяны-Агра” 95 гадоў з часу стварэння (1929) адкрытага акцыянернага таварыства “Наднёман” 80 гадоў з часу стварэння (1944) ДУ “Уздзенская раённая ветэрынарная станцыя” |
22 лістапада | 30 гадоў з часу прысваення (1994) краязнаўчаму музею Хатлянскай сярэдняй школы (створаны у 1987) ганаровага звання “народны” |
22 лістапада | 75 гадоў з дня нараджэння Віктара Віктаравіча Малашкі (1949), беларускага вучонага ў галіне ветэрынарыі, ураджэнца в. Жырмоны |
14 снежня 15 снежня | 100 гадоў таму (1924) у мястэчку Узда адбыўся 1-ы з’езд прадстаўнікоў сельскай гаспадаркі 80 гадоў з часу адкрыцця (1944) ва Уздзе раённай бібліятэкі |
15 снежня | 140 гадоў з дня нараджэння Яўгенія Зака (1884-1926), мастака, ураджэнца в. Магільна |
28 снежня | 130 гадоў з дня нараджэння Сцяпана Кузьміча Гарбуза (1894-1944), дзеяча рэвалюцыйнага ру ху ў Заходняй Беларусі, ураджэнца в. Касцюкі. |
ДУК “Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса”
К Р А Я З Н А Ў Ч Ы К А Л Я Н Д А Р
на 2023 год
6 студзеня | — 100 гадоў з дня нараджэння Адама Якаўлевіча Александровіча (1923-2000), даследчыка Уздзеншчыны, ураджэнца г. Узда.
|
14 студзеня
23 студзеня
26 лютага 14 красавіка | — 110 гадоў з дня нараджэння Сцяпана Канстанцінавіча Дзесюкевіча (1913-1979), аднаго з кіраўнікоў партызанскага руху ў Баранавіцкай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну, ураджэнца в. Магільна.
— 80 гадоў таму (1943) была спалена гітлераўцамі вёска Рудкова Цепленскага (зараз Дзешчанскага) сельскага Савета разам з яе жыхарамі. Пасля вайны вёска не адрадзілася.
— 80 гадоў з дня нараджэння Дзмітрыя Леанідавіча Вінаградава (1943), беларускага пісьменніка, члена літаратурнага аб’яднання “Неманец”, ураджэнца Казахстана.
— 170 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Зянонавіча Завітневіча (1853-1927), беларускага археолага, ураджэнца в. Ліцвяны.
|
5 мая
5 мая | — 65 гадоў (1958) на базе пагранічнай МТС створана Уздзенскае СПТВ (Уздзенскі дзяржаўны сельскагаспадарчы прафесійны ліцэй)
— 120 гадоў з дня нараджэння Мікалая Дзям’янавіча Курыльчыка (1903-1946), аднаго з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну, ураджэнца в. Стальбоўшчына.
|
|
|
16 мая | — 85 гадоў з дня нараджэння Анатоля Васільевіча Луцэвіча (1938-2002), беларускага акцёра, заслужанага артыста Беларусі (2000), ураджэнца в. Тоўсты Лес.
|
16 чэрвеня
21 чэрвеня | — 85 гадоў з дня нараджэння Антона Іванавіча Міхеда (1938), архітэктара, ураджэнца в. Навасёлкі.
— 115 гадоў з дня нараджэння Паўла Іванавіча Шыдлоўскага (1908-1992), дзеяча беларускага самадзейнага мастацтва, кампазітара, заслужанага дзеяча культуры Беларусі, ураджэнца в. Прысынак.
|
29 чэрвеня | — 75 гадоў з дня нараджэння (1948) Людмілы Міхайлаўны Бяляевай (Герасіменка), прафесара, доктара медыцынскіх навук, ураджэнкі г. Узда.
|
3 ліпеня
| — 120 гадоў з дня нараджэння Навума Іванавіча Букава (1903-1972), генерал-маёра танкавых войск, ураджэнца в. Сыманчыцы.
|
3 жніўня |
— 70 гадоў з дня нараджэння Валерыя Уладзіміравіча Шаблюка (1953-1997), кандыдата гістарычных навук, даследчыка Уздзеншчыны, ураджэнца г. Узда.
|
25 жніўня | — 110 гадоў з дня нараджэння Мікалая Андрэевіча Аляксейчыка (1913-1983), заслужанага інжынера сельскай гаспадаркі, ураджэнца в. Хатляны. |
25 жніўня |
— 85 гадоў з дня нараджэння Генадзя Іосіфавіча Гануша (1938), беларускага вучонага ў галіне эканомікі, члена-карэспандэнта НАН Беларусі, доктара эканамічных навук, прафесара, ураджэнца в. Гута.
|
26 жніўня | — 95 гадоў з дня нараджэння Івана Максімавіча Сакольчыка (1928-2019), Героя Сацыялістычнай Працы, перадавіка будаўніцтва, ураджэнца в. Рыбакоўшчына.
|
31 жніўня | — 75 гадоў з дня нараджэння Васіля Аляксандравіча Шырко (1948), публіцыста, празаіка, дзіцячага пісьменніка, ураджэнца в. Чурылава. |
1 верасня | — 125 гадоў з дня нараджэння Барыса Самуілавіча Палеева (1898-1983), генерал-маёра, ураджэнца г. Узда.
|
2 верасня
15 Верасня | — — 80 гадоў з дня нараджэння Анатоля Мікалаевіча Папко (1943-2022), краязнаўца, першага дырэктара Уздзенскага музея.
— 105 гадоў з дня нараджэння Івана Аляксандравіча Салаўя (1918-1988), беларускага жывапісца, ураджэнца в. Баравыя.
|
27 верасня | — 85 гадоў таму (1938) мястэчка Узда пераўтворана ў пасёлак гарадскога тыпу.
|
28 верасня
30 верасня | — 110 гадоў з дня нараджэння Івана Мацвеевіча Пецюкевіча (1913-1981), генерал-маёра, ураджэнца в. Магільна.
— 105 гадоў з дня нараджэння Міхаіла Майсеевіча Герасіменкі (1918-1982), заслужанага ўрача БССР (1964), выдатніка аховы здароўя СССР, галоўнага ўрача Уздзенскай раённай бальніцы (1945-1980 гг.)
|
15 кастрычніка | — 115 гадоў з дня нараджэння Аляксея Георгіевіча Бондара (1908-1994), дзяржаўнага дзеяча Беларусі, аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну, заслужанага юрыста Беларусі, ураджэнца в. Касцяшы.
|
30 кастрычніка | — 85 гадоў з дня нараджэння Анатолія Міхайлавіча Лыча (1938-1995), кандыдата тэхнічных навук, ураджэнца в. Магільна. |
1 снежня | — 85 гадоў з дня нараджэння Ігара Сцяпанавіча Маяровіча (1938-1982), заслужанага трэнера БССР, ураджэнца г. Узда.
|
8 снежня | — 105 гадоў з дня нараджэння Аляксандра Сямёнавіча Махнача (1918-2006), заслужанага дзеяча навукі Беларусі, акадэміка АН Беларусі, беларускага геолага, прафесара, ураджэнца в. Хатляны. |
|
|
|
|
- 435 гадоў (1588) з часу першага ўпамінання ў інвентарным апісанні в. Макавішчы.
- 395 гадоў таму (1628) у пісьмовых крыніцах упамінаецца в. Прысынак.
- 230 гадоў (1793) Узда становіцца мястэчкам, цэнтрам воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні ў складзе Расійскай імперыі, пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай.
- 225 гадоў (1798) як ва Уздзе пабудаваны драўляны касцёл Святога крыжа.
- 145 гадоў назад нарадзіўся Антон Іосіфавіч Белакапыцкі (1878-1962), удзельнік Першай сусветнай вайны, георгіеўскі кавалер, ураджэнец в. Боркі
- 135 гадоў з часу заснавання метэаралагічнай станцыі ў маёнтку Наднёман Я.А. Наркевічам-Ёдка (1888).
- 130 гадоў назад нарадзіўся Канстанцін Антонавіч Быліновіч (1893-1939), удзельнік Першай сусветнай вайны, георгіеўскі кавалер, ураджэнец в. Ластаўшчына.
- 105 гадоў таму назад (люты-снежань 1918) Уздзеншчына была акупіравана германскімі войскамі.
- 105 гадоў таму (1915-1918) палац у Кухцічах быў месцам сустрэч палітычных дзеячаў: Рамана Скірмута, Вацлава Іваноўскага, Аляксандра Уласава, Івана і Антона Луцкевічаў, з якімі зблізілася і мела аднолькавыя погляды ўладальніца маёнтка Марыя Магдалена Радзівіл
- 100 гадоў таму назад (1923) у былым маёнтку “Світалаўка” арганізавана працоўная арцель “Сейбіт” – адна з першых у рэспубліцы камун.
- 80 гадоў таму (сакавік 1942 — чэрвень 1943) у в. Возера дзейнічала антыфашысцкае падполле.
- 30 гадоў таму назад (красавік 1993) ва Уздзенскай друкарні выдадзены першы зборнік мясцовых аўтараў, членаў літаратурнага аб’яднання “Нёманец” “Зямля мая, край маляўнічы”.
- 20 гадоў таму (2003) адкрылася ўстанова адукацыі “Уздзенская дзяржаўная раённая гімназія” (сярэдняя школа №3, гімназія – з 2007 г.).
- 20 гадоў таму (2003) Уздзенскі спартыўны клуб “Бушыдо” атрымаў статус раённага спартыўнага клуба
